آموزش چه کمکی به پیشگیری از ناتوانی های خواندن می کند؟
از خلاصۀ تحقیقات طولی در بسیاری از حیطه ها (روان شناسی تحولی، روان شناسی عصب شناختی، زبان ها و...) چنین برمی آید که متخصصان برای شروع آموزش خواندن به این نتایج رسیده اند.
از بین همۀ دیدگاه های مختلف، دو نتیجۀ غیر قابل اجتناب حاصل می شود. اول اینکه تسلط بر اصل الفبایی برای تبحر در مهارت خواندن ضروری است و دوم اینکه فنون آموزشی (معناشناسی، واج شناسی) که این اصل را به طور مستقیم آموزش می دهند، مؤثرتر از دیگر فنون هستند. به نظر می رسد که این مورد به ویژه در کودکانی که در معرض خطر ابتلا به مشکلات یادگیری خواندن هستند، وجود دارد.
اما برای دانش آموزانی که از این مزایا بی بهره اند، کیفیت آموزش خواندن و نوشتن پایه، فوق العاده مهم است. اغلب دانش آموزان با ناتوانی های یادگیری جزو این گروه هستند. معلمان این دانش آموزان باید آموزشی را ارایه دهند که خیلی واضح جنبه های گوناگون اصل الفبایی (قطعه بندی، ترکیب، تطابق واج حرف و غیره) را به آنها نشان دهد. آموزش اولیه باید واضح و روشن باشد و آنچه دانش آموزان نیاز دارند، مثل فرصت های تمرین کافی و دیگر جنبه های طرح آموزشی کارآمد را در اختیار دانش آموزان قرار دهد.
برای اینکه افراد در بزرگسالی، خواننده های توانمندی بشوند باید پنج مهارت کلی را کسب کنند که نخستین آنها مبتنی بر تسلط بر اصل الفبایی است:
1. روانی. خوانندگان توانا کلمه ها را به سرعت تشخیص می دهند. آنها به راحتی می خوانند، زیرا رمزگشایی (تبدیل کلمات چاپ شده به زبان گفتاری) را به اندازه ای تمرین کرده اند که به صورت خودکار درآمده است. زمانی که خوانندگان رمزگشایان روانی بشوند، به راحتی می توانند توجه شان را به چیزی که می آموزند اختصاص دهند و از چیزی که می خوانند لذت ببرند.
2. دانش جهانی. خوانندگان توانا در ساختن معنی آنچه می خوانند، از دانش جهانی یا معلومات عمومی شان استفاده می کنند. آنها کاری فراتر از یک معنای متن انجام می دهند و سعی می کنند آنچه را تجربه کرده اند تطابق دهند. خوانندگان کم سن تر (به ویژه آنهایی که با ناتوانی هستند) گاهی اوقات در تفسیر آنچه می خوانند مرتکب اشتباه می شوند. ممکن است تجربیات شخصی شان به میزان زیادی با آنچه در روی کاغذ می خوانند، تداخل پیدا کند. و به همین علت برداشت شان از آنچه که می خوانند اشتباه باشد. هر چه خوانندگان خبره تر شوند، می توانند از تداخل نظرات و عقاید شخصی شان جلوگیری کنند و چیزی که متخصصان در مورد آن اتفاق نظر دارند، را بپذیرند و اطلاعات عمومی جدیدی از متن به دست آورند.
جدول 4-12 توصیف رشد افزایش توانمندی کودک در خواندن اولیه
|
مرحله
|
ویژگی های کودک
|
فعالیت های مناسب
|
|
علامت نگاری
|
تشخیص چند کلمه به وسیلۀ سرنخ های خاص (معمولاً تصویری) مثل شکل صورت یا حروف خاص
|
تکالیف آگاهی واج شناختی سطح اول و دوم مثل قافیه بندی ـ شمارش واج
|
|
نوآموزی
|
استفاده از بعضی مهارت های آگاهی واج شناسی و صداهای حروف برای کلمات کلیدی، اما در کشیدن صدا ماهر نیستند
|
فعالیت های آگاهی واج شناسی پیشرفته (قطعه بندی و ترکیب)، آموزش مستقیم تطابق حرف ـ صدا و تمرین رمزگشایی کلمات ساده
|
|
الفبایی
|
توانایی استفاده از ترکیب حرف ـ صدا و ترکیب راحت کلمات ساده
|
تمرینات گسترده همراه با رمزگشایی به ویژه با کلماتی که الگوی هجاهای متداولی دارند و خواندن متون ساده
|
|
درست نویسی
|
مهارت های خواندن کلمه به طور خودکار روانی در خواندن متون
|
کار بر روی کلمات جدید از طریق مقایسه و تمرینات گسترده با متون دارای سطح دشواری مناسب
|